สถาบันวิจัยและพัฒนาหญ้าแฝก กรมพัฒนาที่ดิน

การขยายพันธุ์หญ้าแฝก

 
วันที่ 04/03/2011 จำนวนผู้เยี่ยมชม 1948 คน
  • การขยายพันธุ์หญ้าแฝกเป็นกิจกรรมหนึ่งของระบบหญ้าแฝกกล่าวคือหลังจากการรวบรวมพันธุ์และคัดเลือกพันธุ์แล้ว หรือการนำพันธุ์เข้ามาจากต่างประเทศ  จึงทำการขยายเพื่อเพิ่มประมาณให้มากขึ้นตามความต้องการโดยการปลูกหญ้าแฝกให้มีการแตกกอเพิ่มปริมาณหน่อหรือต้นต่อกอให้มากขึ้นและปลูกเป็นจำนวนมากเต็มพื้นที่ เรียกว่า  แปลงขยายพันธุ์  หรือแปลงแม่พันธุ์แฝก  ซึ่งเทคนิคในการขยายพันธุ์ตามวิธีการต่าง ๆ ดังต่อไปนี้

    การขยายพันธุ์โดยปลูกลงถุงพลาสติก
                 การปลูกลงถุงพลาสติกเป็นวิธีที่ประณีตดูแลรักษาง่ายแต่ต้องมีอุปกรณ์ในการให้น้ำดูแลรักษาครบถ้วนสามารถนับจำนวนถุง และคำนวณจำนวนต้น หรือหน่อตามปริมาณที่ต้องการได้ค่อนข้างแน่นอน ซึ่งเหมาะสำหรับโครงการพัฒนาต่างๆไปใช้ในช่วงระยะแรกของการดำเนินงานเช่นโครงการพัฒนาและรณรงค์การใช้หญ้าแฝกฯทั้งนี้เพื่อให้บริการหรือแจกจ่ายให้หน่วยต่างๆ ไปขยายพันธุ์ต่อหรือใช้ประโยชน์ด้านอื่นๆเป็นการเตรียมพร้อมและให้ความสะดวกต่อหน่วยงาน หรือเกษตรกรผู้สนใจที่มาขอรับการสนับสนุน

    อุปกรณ์และวิธีการขยายพันธุ์
         1. ถุงพลาสติก    ในการขยายพันธุ์จะมีขนาดคือ ขนาดถุงใหญ่  และถุงเล็กถุงใหญ่ทั่วๆ ไปจะใช้ถุงพลาสติกสีดำชนิดพับข้างขนาดตั้งแต่กว้าง 4 นิ้วยาว 9 นิ้วขึ้นไป เมื่อกรอกดินผสมลงถุงแล้วจะได้เส้นผ่าศูนย์กลางของถุงตั้งแต่ 15 เซนติเมตร20 เซนติเมตรถุงเล็กจะมีขนาด กว้าง 2 นิ้วยาว 6 นิ้วถึง กว้าง 2 นิ้วยาว 8 นิ้วหรือเมื่อกรอกดินผสมลงถุงแล้วจะได้เส้นผ่าศูนย์กลางของถุง 5 เซนติเมตรถึง 10 เซนติเมตรการขยายพันธุ์ในถุงใหญ่ก็เพื่อให้ได้ปริมาณต้นมากและสามารถเก็บไว้ได้เป็นเวลานานเหมาะสำหรับนำไปขยายพันธุ์ต่ออีกครั้งซึ่ง ส่วนใหญ่จะนำไปแยกกอเพื่อปลูกขยายพันธุ์ลงดินเป็นแปลงใหญ่ ส่วนถุงเล็กเหมาะสำหรับนำไปปลูกลงดินหรือในพื้นที่เป้าหมาย เพื่อประโยชน์ทางด้านอนุรักษ์ดินและน้ำ เช่น ปลูกเป็นแถวเพื่อเป็นแนวรั้วหญ้าแฝกหรือปลูกตามขอบถนน ไหล่ทาง ขอบบ่อ คันนา เพื่อยึดดินให้มีความแข็งแรงในสภาพพื้นที่แห้งแล้ง ดินเลว ดินเค็ม การปลูกหญ้าแฝกที่ได้จากการขยายพันธุ์ในถุงเล็ก จะช่วยให้หญ้าแฝกรอดตายและตั้งตัวได้เร็ว
        2. พันธุ์หญ้าแฝกและการเตรียมหน่อหญ้าแฝกใช้พันธุ์ที่ได้ทำการศึกษาและคัดพันธุ์แล้ว หรือพันธุ์แนะนำ อายุตั้งแต่ 4 เดือนขึ้นไป เป็นหน่อที่สมบูรณ์เริ่มย่างปล้อง เริ่มตั้งท้องหรือแทงช่อดอกแล้วควรแยกให้มีหน่ออ่อนติดมาด้วยหนึ่งถึงสองหน่อ ตัดยอดให้สั้นเหลือความยาวประมาณ 20 เซนติเมตรตัดรากให้สั้นที่สุด ลอกกาบใบที่แก่ออกให้หมดล้างน้ำให้สะอาด มัดรวมกันเป็นมัดเล็ก ๆ นำไปแช่น้ำ หรือน้ำผสมสารฮอร์โมนเร่งราก ให้ระดับน้ำสูงท่วมโคนต้นประมาณ 5 เซนติเมตรเป็นเวลา 3 ถึง 5 วัน หญ้าแฝกจะแตกหน่อ และรากออกมาจึงคัดเลือกเอาไปปลูกหรือปักชำลงถุงต่อไป
         3. ดินปลูกหรือวัสดุเพาะชำดินปลูกควรมีการระบายน้ำดี ซึ่งอาจใช้ส่วนผสมระหว่างดินร่วน ทราย และขี้เถ้าแกลบเป็นสัดส่วน1:2:1หรือทรายและขี้เถ้าแกลบเป็นสัดส่วน 2:1 ก็ได้ ถุงพลาสติกสีดำชนิดพับข้างขนาดใหญ่กว้าง 5 นิ้วยาว 11 นิ้วเมื่อกรอกส่วนผสมของดินดังกล่าว จะหนักประมาณ 3.5 กิโลกรัมส่วนถุงเล็กขนาดกว้าง 2 นิ้วยาว 8 นิ้วเมื่อกรอกดินผสมแล้วจะหนักประมาณ 600 กรัมแรงงานการกรอกดินและวางถุงนั้น สำหรับแรงงานที่มีความชำนาญหนึ่งคน จะกรอกดินและถุงขนาดเล็ก (2 ? x 8 นิ้ว) ได้ประมาณ 1,000 ถึง 2,000 ถุงต่อวัน
         4. การวางถุงถุงขนาดใหญ่ (5 x 11 นิ้ว) จะวางเป็นแถวคู่ติดระยะห่างระหว่างแถวคู่ประมาณ 1 เมตรเนื้อที่ 1 ไร่จะวางถุงได้ประมาณ 30,000 ถุง ส่วนถุงขนาดเล็ก (2 ? x 8 นิ้ว) วางถุงเรียงกัน กว้าง 1 เมตรยาวตามพื้นที่ เว้นทางเดิน 1 เมตรเนื้อที่ 1 ไร่จะวางถุงได้ประมาณ 125,000 ถุง ถุงเพาะชำทั้งหมดจะวางอยู่ในที่ร่มเงาที่มีตาข่ายพรางแสงขนาดความเข้มแสง 70 เปอร์เซ็นต์ เว้นแต่บางพื้นที่ซึ่งมีความชุ่มชื้นสูง เช่น เพาะชำในฤดูฝน หรือมีเครื่องพ่นน้ำฝอย ก็สามารถวางกลางแจ้งได้
         5. การปลูกและดูแลรักษาควรปลูกหรือปักชำแฝกควรมีความสัมพันธ์กันให้เสร็จเป็นชุด ๆ หลังจากปักชำควรให้น้ำอย่างสม่ำเสมอด้วยระบบพ่นน้ำฝอย หรือสายยางต่อจากก๊อกรับแสงแดดเต็มที่หรือขนถุงเพาะชำหญ้าแฝกออกไปตั้งเรียงแถวใหม่กลางแจ้งก็ได้ ถ้าหากมีการปลูกหรือเพาะชำไม่มากนักในลักษณะค่อยเป็นค่อยไป และเริ่มให้ปุ๋ย เช่น ใช้ปุ๋ยสูตร 25-5-5 อัตราช้อนแกงต่อน้ำ 20 ลิตรหรือ 1 ปี๊บ สัปดาห์ ต่อไปให้ปุ๋ย 15-15-15 อัตราครึ่งช้อนชา ต่อถุงขนาดใหญ่ และอัตรา 100 กรัมต่อ 10 ตารางเมตรสำหรับถุงขนาดเล็กโดยการหว่านและรดน้ำให้ชุ่มอยู่เสมอ สำหรับแฝกในถุงขนาดใหญ่ (5 X 1 นิ้ว)หลังจากอายุ 2 เดือน เป็นต้นไป เริ่มแตกกอย่างรวดเร็วควรมีการให้น้ำให้ปุ๋ยอย่างเต็มที่อายุ 4 เดือนขึ้นไป ควรตัดใบให้เหลือความยาวประมาณ 40 เซนติเมตรเพื่อป้องกันหญ้าแฝกไม่ให้แก่เกินไป (กรณีพันธุ์ที่ออกดอกเร็ว) สำหรับหญ้าแฝกที่เพาะชำลงในถุงขนาดเล็ก (2 X 8 นิ้ว) เมื่อกล้าอายุ 45 วัน ขึ้น ไปก็พร้อมที่จะนำไปปลูกได้ ซึ่งจะแตกหน่อ 3 ถึง 5 หน่อ รากกระจายทั่วไปในถุง และส่วนหนึ่งจะลงดิน ก่อนนำไปปลูกควรมีการเตือนเช่นเดียวกัน โดยลดการให้น้ำลงเพื่อให้กล้าหญ้าแฝกแข็งแรง หากปล่อยให้มีอายุมากกว่า 2เดือนขึ้นไปควรมีการตัดใบเป็นครั้งคราว เพื่อป้องกันเพลี้ยแป้ง และหนอนกอทำลาย โดยทั่ว ๆ ไปการขยายพันธุ์ในถุงพลาสติกขนาด 10 X 20 นิ้วเวลา 4 เดือน ได้หน่อหญ้าแฝก 25 หน่อต่อถุง

     การปลูกและดูแลรักษา
           หลังจากเตรียมดินและหน่อพันธุ์หญ้าแฝกเป็นอย่างดีแล้วจึงนำมาปลูกลงในหลุม ซึ่งควรรองก้นหลุมด้วยปุ๋ยคอกหรือปุ๋ยหมักหลุมละ 1 กำมือ (200 กก.ต่อครึ่งงาน) กลบดินพอประมาณไม่ควรปลูกลึกและดินต้องมีความชุ่มชื้นดี หลังจากปลูก 1-2 เดือน ควรทำการกำจัดวัชพืช พรวนดินใส่ปุ๋ยสูตร 15-15-15 ต้นละ 1 ช้อนชา หรือหว่าน (5 กก.ต่อครึ่งงาน)ดูแลให้น้ำให้มีความชุ่มชื้นอยู่เสมอแต่ไม่ถึงกับมีน้ำท่วมขังหญ้าแฝกจะเริ่มแตกกออัตราสูงตั้งแต่อายุ 2 เดือน ขึ้นไปและใช้เวลาเจริญเติบโตอีกอย่างน้อยประมาณ 2 เดือน รวมเป็น 4 เดือน ในช่วงนี้หญ้าแฝกพันธุ์จะออกดอก ควรปล่อยให้ออกดอกตามปกติจนกว่าจะออกดอกเกิน 50 เปอร์เซนต์ของกอ (โดยประมาณ) จึงจะตัดใบ และช่อดอกให้เหลือความสูงประมาณ 40 เซนติเมตรเพื่อป้องกันไม่ให้กอหญ้าแฝกแก่เกินไปและเร่งหน่อใหม่ให้มีการเจริญเติบโตทันกับหน่อที่เคยออกดอกไปแล้ว

    การแตกกอและผลผลิต
         หญ้าแฝกที่ปลูกและดูแลรักษาเป็นอย่างดีจะเจริญเติบโต แตกกอ ให้ผลผลิตหน่อหญ้าแฝกกอละประมาณ 40-50 หน่อ เมื่ออายุ 4-5 เดือน  และเมื่อขุดนำมาแยกเป็นหน่อที่สมบูรณ์จะได้อย่างน้อยที่สุด 10-20 หน่อ  ดังนั้นเนื้อที่ครึ่งงานควรจะได้หน่อหญ้าแฝกที่สมบูรณ์ประมาณ 8,000 - 6,000 หน่อ หรือเฉลี่ยไม่ต่ำกว่า 10,000 หน่อหรือ 1 ไร่ควรจะได้หน่อหญ้าแฝกไม่ต่ำกว่า 80,000 หน่อ

     การขยายพันธุ์ปลูกลงดิน
            หญ้าแฝกนอกจากจะปลูกขยายพันธุ์ในถุงพลาสติกขนาดใหญ่แล้วยังนำมาขยายพันธุ์ให้มีปริมาณเพิ่มมากขึ้นโดยการปลูกลงดินโดยตรงตามศูนย์ขยายพันธุ์หญ้าแฝกสถานีพัฒนาที่ดินหรือแปลงขยายพันธุ์ซึ่งอยู่ใกล้พื้นที่ที่จะนำกล้าหญ้าแฝกไปเพาะชำและใช้ปลูกเป็นแนวรั้วหญ้าแฝก เพื่อการอนุรักษ์ดินและน้ำต่อไป ดังรายละเอียดต่อไปนี้

    1 การปลูกลงดินในแปลงยกร่อง
            การขยายพันธุ์ด้วยวิธีการนี้จะทำในที่ที่มีการชลประทานหรือพื้นที่ที่มีการจัดระบบการให้น้ำหญ้าแฝกได้เป็นอย่างดีซึ่งพื้นที่ดังกล่าวเหมาะสมที่จะใช้ทำการผลิตกล้าหญ้าแฝกคราวละจำนวนมาก ๆและสามารถที่จะทำการขยายพันธุ์หญ้าแฝก ได้ตลอดปี โดยเริ่มจากการขุดกอหญ้าแฝกที่ได้คัดเลือกพันธุ์เอาไว้แล้ว หรือหญ้าแฝกจากถุงพลาสติกขนาดใหญ่นำมาตัดใบ ให้เหลือความยาว 20 เซนติเมตรและตัดรากให้เหลือยาว5เซนติเมตรจากนั้นจึงแยกหน่อและมัดรวมนำไปแช่รากในน้ำไว้4วัน จะเกิดรากแตกออกมาใหม่ จากการทดสอบพบว่า  แช่รากไว้  4  วัน แล้วนำไปปลูกจะมีอัตราการรอดเกินกว่า 90 (เปอร์เซ็นต์) จึงนำไปปลูกในแปลงที่เตรียมดินและยกย่องไว้แล้วปลูก ในขณะที่ดินยังมีความชุ่มชื้นอยู่ขนาดแปลงกว้าง 1 เมตรและระยะห่างระหว่างแปลง 1 เมตรปลูกแถวคู่โดยใช้ระยะห่างระหว่างต้น 50 เซนติเมตรและระยะระหว่างแถว 50 เซนติเมตร
            การปลูกโดยวิธีในพื้นที่ 1 ไร่หรือพื้นที่ขนาด 40 X 40 เมตรจะยกร่องได้ 20 แปลง ใช้หน่อพันธุ์ 160 หน่อต่อแปลง หรือในพื้นที่ 1 ไร่จะใช้หน่อพันธุ์ทั้งสิ้น 3,2000 หน่อ หลังปลูกต้องให้น้ำให้ดินมีความชุ่มชื้นอยู่เสมอ เมื่อหญ้าอายุ 1 เดือน ใส่ปุ๋ยสูตร 15-15-15 ต้นละ 1 ช้อนชา เมื่ออายุ 4-5 เดือน จะได้ผลผลิตหน่อหญ้าแฝกกอละ 40-50 หน่อ หรือจะได้ผลผลิตทั้งสินประมาณ 120,000-150,000 หน่อต่อไร่


    2 การปลูกลงดินในแปลงขนาดใหญ่
             วิธีการนี้เป็นการขยายพันธุ์แปลงใหญ่เหมาะสำหรับหน่วยงานเกษตรกรรายใหญ่หรือบริษัทที่ต้องการใช้พันธุ์หญ้าแฝกจำนวนมากวิธีมากนี้เหมาะสำหรับการขยายพันธุ์ในพื้นที่ที่ไม่มีการชลประทาน ขั้นตอนในการดำเนินการคล้ายคลึงกับวิธีการที่ 2 กล่าวคือ หลังจากการไถพรวนพื้นที่เป็นอย่างดีแล้วจะนำหน่อพันธ์หญ้าแฝก ซึ่งตัดใบเหลือความยาว 20 เซนติเมตรและรากยาว 5 เซนติเมตรปลูกลงแปลงในขณะที่ดินมีความชุ่มชื้นควรใช้หน่อพันธุ์หลุมละ 2-3 หน่อ โดยใช้ระยะปลูก 50 x 50 เซนติเมตรและเพื่อความสะดวกในการดูแลรักษาควรปลูกเป็นแถวตามระยะปลูกดังกล่าวจำนวน 6 แถว และเว้นสำหรับเป็นทางเดิน 1.00-1.50 เมตรสลับกันไป การดูแลรักษาและการใส่ปุ๋ยเช่นเดียวกับวิธีการที่ 2ส่วนฤดูฝนหรือระหว่างกลางเดือนมิถุนายนถึงกลางเดือนสิงหาคม การขยายพันธุ์โดยวิธีนี้ เมื่อหญ้าแฝกอายุ 4-5 เดือน จะได้ผลผลิตหน่อหญ้าแฝกเฉลี่ยกอละ 50 ต้น


    3 การปลูกลงดินในที่นา
              กล้าหญ้าแฝกที่มีคุณภาพจะได้จากแปลงขยายพันธุ์ที่มีการปลูกดูแลรักษาเป็นอย่างดี    และมีอายุพอเหมาะเช่น ตั้งแต่4เดือนขึ้นไปและไม่ควรเกิน1ปีดังนั้นการขยายพันธุ์หญ้าแฝกเพื่อเพิ่มปริมาณหน่อหรือจำนวนต้นต่อกอให้มากขึ้นและทันต่อความต้องการในการผลิต หรือปักชำกล้าหญ้าแฝก จึงนับเป็นขั้นตอนที่สำคัญ การขยายพันธุ์ด้วยวิธีการปลูกลงดินในพื้นที่นาจะทำในพื้นที่ที่มีการชลประทาน มีการจัดระบบการให้น้ำและระบายน้ำได้เป็นอย่างดี สามารถขยายพันธุ์หญ้าแฝกได้ตลอดปี หรือเป็นพื้นที่นาดอน อาศัยน้ำฝนสามารถระบายน้ำได้ง่าย

    การเตรียมดิน
         ไถพรวนเตรียมดินเหมือนปลูกพืชหลังนาทั่ว ๆ ไป แบ่งแปลงให้มีขนาดพอเหมาะกับความต้องการที่จะปลูกหญ้าแฝกทำการเตรียมหลุมโดยใช้จอบตีหลุม ระยะระหว่างแถว 50 เซนติเมตรระยะระหว่างหลุม 50 เซนติเมตรตัวอย่างเช่น เนื้อที่ครึ่งงานกว้าง 10 เมตรยาว 20 เมตร(200 ตารางเมตร) จะได้ 20 แถว ๆ ละ 40 หลุม รวมเป็น 800 หลุม การปลูกถี่ก็เพื่อลดปัญหาการกำจัดวัชพืชให้น้อยลง

    การเตรียมหน่อพันธุ์กล้าแฝก
         โดยทั่ว ๆ ไปจะได้รับกล้าหญ้าแฝกชำถุงพลาสติกขนาดเล็ก จากศูนย์ผลิตกล้าหญ้าแฝก หรือสถานีพัฒนาที่ดิน กรณีไม่มีกล้าหญ้าแฝกชำถุงพลาสติกก็สามารถปลูกจากหน่อพันธุ์ได้โดยขุดกอหญ้าแฝกนำมาตัดใบให้เหลือความยาวประมาณ 1 คืบ หรือ 20 เซนติเมตรตัดรากให้สั้นแยกออกเป็นหน่อหรือต้น ตั้งแต่ 1 ถึง 3 หน่อ (โดยทั่ว ๆ ไป จะมีหน่ออ่อนติดมาด้วย) ลอกกาบแห้งและใบแก่ออก ล้างน้ำและมัดรวมกันเป็นมัดๆพักไว้ประมาณ3-วันโดยมัดหญ้าแฝกในร่มเงาหรือกลางแจ้งแต่ใช้ใบหญ้าแฝก คลุมรดน้ำให้ชื้นทุกวัน หรือแช่โคนมัดหญ้าแฝกในน้ำซึ่งมีระดับน้ำประมาณข้อมือเพื่อเป็นการกระตุ้นให้หน่อหญ้าแฝก พร้อมที่จะออกรากและเจริญเติบโตเมื่อปลูกลงดิน (หญ้าแฝกบางพันธุ์และบางฤดูกาลอาจจำเป็นใช้สารฮอร์โมนพืชกระตุ้นราก)   

  • รูปภาพ :
    ขยายพันธุ์ 1

    ขยายพันธุ์ 1
    ขยายพันธุ์ 2

    ขยายพันธุ์ 2
    ขยายพันธุ์ 3

    ขยายพันธุ์ 3
    ดินนา 1

    ดินนา 1
    ดินนา 2

    ดินนา 2
    ดินนา 3

    ดินนา 3
    เตรียมเพาะกล้า 1

    เตรียมเพาะกล้า 1
    เตรียมเพาะกล้า 2

    เตรียมเพาะกล้า 2
    เตรียมเพาะกล้า 3

    เตรียมเพาะกล้า 3
    เตรียมเพาะกล้า 4

    เตรียมเพาะกล้า 4
    เตรียมเพาะกล้า 5

    เตรียมเพาะกล้า 5
    เตรียมเพาะกล้า 6

    เตรียมเพาะกล้า 6
    ยกร่อง1

    ยกร่อง1
    ยกร่อง2

    ยกร่อง2
    ยกร่อง3

    ยกร่อง3
    ลงดิน.1

    ลงดิน.1
    ลงดิน.2

    ลงดิน.2
    ลงดิน.3

    ลงดิน.3
    ลงดิน.3

    ลงดิน.3